ΔΙΑΠΟΙΜΑΝΣΗ

            [«Τὰ μὲν ὀπίσω ἐπιλανθανόμενος τοῖς δὲ ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος»  τονίζει ο Απόστολος (Φιλιππ. 3,14). Όταν έχεις διανύσει ένα μεγάλο μέρος του βίου σου ακούς ένα άλλο πρόσταγμα: Πίσω στα βασικά (Back to basics) και εκεί αναζητάς τις απαρχές του βίου σου, πώς ξεκίνησες πού έφτασες, τί έκανες, τί δεν έκανες. Ποια σημεία φρόντισες να αναδείξεις. Ιδιαίτερα όταν ήθελες να προχωρήσεις κάποια πράγματα στην Επιστήμη που επέλεξες και θέλησες να την εμπλουτίσεις με άλλους τομείς του επιστητού. Αυτή την αναζήτηση ο Στέφανος Κουμαρόπουλος, καλός συνεργάτης από τα φοιτητικά του χρόνια και μέχρι τώρα, ήρθε αρωγός στην αναζήτηση στοιχείων για μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα αυτής της οδοιπορίας μου μεταξύ παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος. Ιδιαίτερα όσον αφορά την αξιοποίηση εκ μέρους μου της Ψυχολογίας και άλλων συναφών Επιστημών του Ανθρώπου στην διδασκαλία και πράξη κυρίως της Ποιμαντικής Θεολογίας. Τον ευχαριστώ από βάθους καρδίας γι’ αυτή του την προσπάθεια αλλά και το αποτέλεσμα που ελπίζω να αποβεί χρήσιμο σε όποιους αποπειραθούν να δουν τους κόπους μιας ζωής για αυτά τα ανοίγματα που επιχείρησα.        Αλέξανδρος Μ. Σταυρόπουλος ]

Ο Ομότιμος Καθηγητής  της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών έχοντας ο ίδιος σπουδάσει Οικογενειακές Επιστήμες και Ψυχολογία στη Louvain, ενέταξε την ψυχολογική διάσταση στην ποιμαντική πράξη, διδάσκοντας ψυχολογικά μαθήματα όπως η Εισαγωγή στην Ψυχολογία[1] και άλλα[2]. Οι ψυχολογικές αναφορές βέβαια ήταν παρούσες και στα μαθήματα της ειδικότητάς του που δίδαξε στη Θεολογική Σχολή, όπως της Ποιμαντικής, της Ποιμαντικής Γάμου και Οικογενείας, της Ποιμαντικής Ψυχολογίας, της Συμβουλευτικής Ποιμαντικής και της Εξομολογητικής[3]. Δίδασκε στους φοιτητές του ότι η ψυχολογική γνώση είναι απαραίτητο εργαλείο για τον Θεολόγο και τον Ποιμένα αρκεί να αξιοποιείται με διάκριση.

Ως ακαδημαϊκός δάσκαλος μέσα από αυτή την προσέγγισή του συνέβαλε στον εκσυγχρονισμό και τη διεπιστημονική προσέγγιση της Ποιμαντικής Θεολογίας, συνδέοντάς την με την Ψυχολογία και τις Κοινωνικές Επιστήμες.

Είναι από τους Καθηγητές της Θεολογικής Σχολής που υποστήριξαν με σθένος τον διεπιστημονικό διάλογο, ώστε η Θεολογία να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου και της σύγχρονης κοινωνίας. Εξάλλου είναι γνωστό ότι το έργο του χαρακτηρίζεται από ένα «άνοιγμα» σε νέες ποιμαντικές προκλήσεις και την αναζήτηση «νέων κατακτήσεων» για τη διαποίμανση του ανθρώπου σε μια συνεχώς μεταβαλλόμενη κοινωνία.

Στα βιβλία του Επιστήμη και Τέχνη της Ποιμαντικής, Ποιμαντική Γάμου και Οικογενείας, Συμβουλευτική Ποιμαντική κ.α. (βλέπε παρακάτωΒιβλιο-αρθρογραφίατου) και σε πολλά άρθρα του συνδέει την Θεολογία με την Ψυχολογία μέσα από ζητήματα όπως η επικοινωνία, οι διαπροσωπικές σχέσεις, οι σχέσεις μέσα στον γάμο και την οικογένεια κ.α. θέματα που απασχολούν τόσο το ερευνητικό πεδίο της Ποιμαντικής όσο και της Ψυχολογίας.

Όπως γράφει σε βιβλίο του ο π. Βασίλειος Θερμός  «Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Αλέξανδρος Σταυρόπουλος εμπλούτισε την Ποιμαντική Ψυχολογία με ψυχολογικές γνώσεις προερχόμενες από τη Γαλλία και το Βέλγιο. Ιδιαίτερα τον απασχόλησε η εγκατάσταση ψυχολογικά ευαισθητοποιημένης ποιμαντικής στάσης από τον κληρικό. Χρειάζεται να του πιστωθεί επίσης ο οραματισμός της Ποιμαντικής Ψυχολογίας ως ψυχολογίας του ανισταμένου ανθρώπου»[4].

Στο πλαίσιο της διδασκαλίας του μελέτησε την γενικότερη σχέση Θρησκείας-Εκκλησίας-Θεολογίας με την Ψυχολογία, την Ψυχιατρική και την Ιατρική. Η συμμετοχή του σε Συνέδρια του Διεθνούς Συνδέσμου Ιατροψυχολογικών και Θρησκευτικών Μελετών (Α.Ι.Ε.Μ.Ρ.R.) και η αποτύπωση του προβληματισμού αυτών των Συνεδρίων στην αρθρογραφία του, βοήθησε προς την κατεύθυνση αυτή. Σε συνέντευξή του για την Α.Ι.Ε.Μ.P.R. σημειώνει τα παρακάτω: «Πιστεύουμε ότι ένα μεγάλο μέρος του προβληματισμού θα πρέπει να είναι το άνοιγμα της πίστεως στην κριτική διερεύνησή της από τις Επιστήμες του Ανθρώπου. Είναι αλήθεια ότι μέχρι τώρα έχει δοθεί μεγάλη έμφαση και βάρος προς αυτή την κατεύθυνση. Παράλληλα θα πρέπει να μην παραβλέπεται και ο ουσιώδης εμπλουτισμός που μπορεί να προκύψει για τις επιστήμες αυτές από τα δεδομένα που έχει καλλιεργήσει η Εκκλησία στους κόλπους της και αφορούν την ψυχική δομή του ανθρώπου, την υγεία, την αρρώστια, τη μοναξιά και αυτό που λέμε πάθη και αρετές σε μία παραδοσιακή κλασική ορολογία»[5].

            Γράφοντας βιβλιοκριτική για το γαλλόφωνο βιβλίο του  Επιστήμες του Ανθρώπου και Ορθόδοξη Θεολογία. Ζητήματα Ανθρωπολογίας[6] ο Jean-Marie Jaspard[7] παρατηρεί ότι φρόντιζε πάντα μέσα από τις μελέτες του «να επιτύχει μία επικαιροποίηση της Θεολογίας και να αποκριθεί στις ποιμαντικές ανάγκες, ενός εποικοδομητικού διαλόγου με τις πηγές του πολιτισμού και τη συμβολή των επιστημών του ανθρώπου. Ο Αλέξανδρος Μ. Σταυρόπουλος, διδάκτωρ Θεολογίας (Αθήνα) καθώς και πτυχιούχος ψυχολογίας και διδάκτωρ οικογενειακών επιστημών και σεξολογίας (Λουβαίν), ήταν καλά προετοιμασμένος γι’ αυτή την αποστολή που τον έκανε γνωστό σε πολλούς χώρους με τους οποίους μοιραζόταν αυτή του την ανησυχία. Ο στόχος του βιβλίου είναι να αξιοποιήσει την αμοιβαία εισφορά σε μία εποικοδομητική δυναμική του χριστιανικού μηνύματος (ερμηνευμένου από την ορθόδοξη θεολογία) και των επιστημών του ανθρώπου (ψυχολογία, κοινωνιολογία, ανθρωπολογία, ιστορία των πολιτισμών) για να αποσαφηνίσει νέα ανοίγματα αφορώντα παιδαγωγικές και ποιμαντικές πρακτικές… Μία ποιμαντική ανοιχτή στη χριστιανική κλήση (των ζευγαριών) μέσα στο γάμο και την οικογένεια, προτείνοντας μάλιστα ίδια πρότυπα αγιότητας· μία προσαρμογή της ποιμαντικής της Κυριακής στις σημερινές συνθήκες· την υιοθέτηση μεθολογιών εμπνευσμένων από θεραπευτικές πρακτικές, όπως για παράδειγμα αυτών της διαμεσολάβησης, με σκοπό να βοηθήσει να προοδεύσουν  μέσα σε δύσκολες ψυχολογικές εμπειρίες, όπως είναι το άγχος ή η κατάθλιψη» [8].

            Στη φροντίδα του για άνοιγμα της διδασκαλίας σε ευρύτερους ορίζοντες καθιέρωσε προσκλήσεις σε συναδέλφους καθηγητές από Ελλάδα και εξωτερικό. Υπήρξαν γόνιμοι διάλογοι και ανταλλαγές. Σημειώνουμε ενδεικτικά την πρόσκληση στον Καθηγητή Ψυχολογίας της Θρησκείας του Πανεπιστημίου της Λουβαίν Antoine Vergote, ο οποίος μίλησε στην Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών στις 29 Απριλίου 1993 και ανέπτυξε το πολύ ενδιαφέρον θέμα: «Η ψυχολογία της απιστίας»[9].  

            Μετείχε ως μέλος σε τριμελείς και επταμελείς επιτροπές διδακτορικών διατριβών καθώς και σε κρίσεις υποψηφίων για κατάληψη καθηγητικών θέσεων στα αντικείμενα της ειδικεύσεώς του (για παράδειγμα Ποιμαντικής Ψυχολογίας) στο ΕΚΠΑ και αλλού.

Έχει διατελέσει και εξακολουθεί να είναι μέλος ή συνεργάτης πολλών Επιστημονικών Εταιριών, Συλλόγων και Ενώσεων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό με αντικείμενο την Ψυχολογία, όπως:

• Σύλλογος Ελλήνων Ψυχολόγων (Σ.Ε.Ψ.).
• Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία (ΕΛΨΕ).
• Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ποιμαντικής Φροντίδας και Συμβουλευτικής (European Council for Pastoral Care and Counselling).
• Γερμανική Εταιρεία Ποιμαντικής Ψυχολογίας (Deutsche Gesellschaft für Pastoralpsychologie, DGfP).
• Διεθνής Σύνδεσμος Ιατρο-Ψυχολογικών και Θρησκευτικών Μελετών (Association Internationale d’Études Médico-Psychologiques et Religieuses, A.I.E.M.P.R .).
• Διεθνής Εταιρεία Ψυχολογίας του Βάθους (Internationale Gesellschaft für Tiefenpsychologie: igt). Σχετικά με την igt βλ. στην ιστοσελίδα Διαποίμανση: Τελευταίο Συνέδριό της, Μικρό ιστορικό της Εταιρείας και Εξώφυλλα Τόμων των Συνεδρίων
• Διεθνής Εταιρεία Πρακτικής Θεολογίας (Société Internationale de Théologie Pratique, SITP).

Στα σαράντα και πλέον χρόνια της ακαδημαϊκής του σταδιοδρομίας είχε τη δυνατότητα να εκπροσωπήσει την ορθόδοξη θεολογία και να εξετάσει ποικίλα ζητήματα ανθρωπολογίας, όχι μονομερώς αλλά προσεγγίζοντας ποικίλα πεδία του επιστητού με ανοιχτά μάτια και αυτιά έτσι ώστε να μπορέσει να προσλάβει διαφορετικά στοιχεία, να συνεργαστεί με άλλους επιστήμονες και επιστήμες, να βιώσει εμπειρικά ξένες εμπειρίες, και να μπορέσει να εναρμονίσει με δημιουργικό τρόπο όλες αυτές τις προσεγγίσεις. Όντας μέλος πολλών διεπιστημονικών εταιρειών, έλαβε μέρος σε συνέδρια με ανακοινώσεις του, πραγματοποίησε διαλέξεις, οργάνωσε σεμινάρια και δίδαξε με τρόπο διεξοδικό διάφορα αντικείμενα της ειδικότητάς του, με στόχο πάντα οι διατυπώσεις του να κινούνται σε επίπεδο διεπιστημονικότητας, λαμβάνοντας υπόψη τις απόψεις και των άλλων εταίρων, στην κατεύθυνση πάντα μίας ανθρωπολογίας φωτιζόμενης από ποικίλους προβολείς γνώσεων.

Βιβλιο-αρθρογραφία  Α. Μ. Σταυροπούλου σχετική με θέματα ψυχολογίας ή ψυχολογικές προσεγγίσεις

1. Βιβλία
2. Ποιμαντική προετοιμασία των μελλονύμφων. (Προετοιμασία αγάπης). Συμβολή τις την Ποιμαντικήν Θεολογίαν, Ψυχολογίαν και Κοινωνιολογίαν. Εκδ. Εθνικόν Ίδρυμα Κοινωνικών Ερευνών, Αθήναι 1971, 174 σ.
3. Συμβουλευτική Ποιμαντική, Εκδ. Λύχνος, Αθήνα 1984, 124 σ.
4. Εισαγωγή στην Ορθόδοξη Συμβουλευτική Ποιμαντική, Αθήναι 1985, Εκκλησιαστικόν και Μορφωτικόν Ίδρυμα Ιωάννου και Εριέττης Γρηγοριάδου: Σειρά Μορφωτική αρ. 2, 112 σ.
5. Μνήμη και λήθη στη Θεία Λειτουργία, Εκδ. Λύχνος, Αθήνα 1989, 132 σ. (Ειδικότερα το τμήμα της Εισαγωγής σ. 13-18).
6. Η Τέχνη της Αγάπης, Εκδ. Κάνιστρο,(Ι. Μ. Αγ. Νεοφύτου), Πάφος 1998, 80 σ.
7. Ποιμαντική Γάμου και Οικογενείας, Εκδ. Αρμός, Αθήνα, 180 σ.
8. Ορθόδοξη Συμβουλευτική Ποιμαντική, Εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2012, 280 σ. (Πρόκειται για εισηγήσεις και άρθρα που υπηρετούν μία σημαντική διακονία της Εκκλησίας στο σημερινό άνθρωπο).
9. Προκλήσεις τῆς Ποιμαντικῆς Σήμερα, Εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2013, 198 σ. (Τα κείμενα που συγκροτούν το βιβλίο θέτουν προβληματισμούς και δίνουν επίκαιρες απαντήσεις σε καίρια ζητήματα της επιστήμης και της πράξεως της Ποιμαντικής).
10. Επιστήμη και Τέχνη της Ποιμαντικής, 2^η ηλεκτρονική έκδοση συμπληρωμένη, Αθήνα 2019 φιλοξενείται στον ιστότοπο: Διαποίμανση.

• Άρθρα
•  Ποιμαντική θεολογική εκπαίδευση και η συμβολή της Ποιμαντικής Ψυχολογίας. Ανάτυπο από την Ε.Ε.Θ.Σ.Π.Α. τ.  ΚΔ΄ τιμητικό αφιέρωμα εις Κωνσταντίνον Γ. Μπόνην, σ. 749-768. Αθήνα 1980, 27  σ.
• Η Ποιμαντική Ψυχολογία ως ψυχολογία του ανισταμένου ανθρώπου στο Ιω. Κορναράκη και Α. Μ. Σταυρόπουλου, Σχέσεις Ψυχολογίας και πνευματικής ζωής. Πρακτικά Α΄ Συμποσίου Ποιμαντικής Ψυχολογίας και Εξομολογητικής, Εκδ. Αφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1981, σ. 83-94. Επίσης η παρούσα μελέτη έχει περιληφθεί στο βιβλίο: Προκλήσεις της Ποιμαντικής Σήμερα, (βλ. παραπάνω).  
•  Θρησκευτικές αξίες και εμπειρίες στην ποιμαντική πράξη και συμβουλευτική: Εντυπώσεις από πανευρωπαϊκή οικουμενική σύσκεψη στο Λουβλίνο της Πολωνίας από 2 έως 9 Σεπτεμβρίου 1981, Αθήναι 1982, 16 σ.
• Ιερατικές κλήσεις (ψυχολογική θεώρηση), σ. 102-104. (Η μελέτη δημοσιεύτηκε και στον Παραστάτη Διαποίμανσης τεύχος 1ο: Ποιμαντική των Ιερατικών κλήσεων  17-28 σ.)
• Η θρησκευτική ανάπτυξη του παιδιού (ψυχολογική προσέγγιση).  Αθήνα 1988, 28 σ.  Εφημέριος σ. 344-345, 368-372 καὶ σὲ ἀνάτυπο 28 σ.
• Χάος και δημιουργικότητα (μια ποιμαντική σύσκεψη στην Ασσίζη). Αθήνα 1989, 28 σ.
• Προσωπικά και πνευματικά μέσα για τη δημιουργική αντιμετώπιση του χάους (από το χάος στο πρόσωπο, εν Πνεύματι Αγίω), στον τόμο Αξίες και Πολιτισμός τιμητικό αφιέρωμα εις Ευάγγελον Θεοδώρου, Εκδ. «Τήνος», Αθήνα 1991, σ. 65-83.
• Le point de vue (et de vie) orthodoxe, στο L’assistenza al morente. Aspetti socio-culturali, medico-assistenziali e pastorali. Atti del Congresso Internationale, Roma, 15-16 marzo 1992. Vita et Pensiero, Milano 1994, σ. 275-286.      
• Συζητώντας  γιὰ  τὸ  θάνατο. Θάνατος και εσχατολογία: μια ορθόδοξη άποψη ζωής. Αθήνα 1992, 40 σ.
• Κλινικὴ καὶ θεραπευτικὴ Ποιμαντικὴ Θεολογία στὴ σχέση της μὲ τὴν ψυχοπαθολογία καὶ τὴν ψυχοθεραπεία. Από την Ε.Ε.Θ.Σ.Π.Α. τ. ΛΔ΄ τιμητικόν αφιέρωμα εις Αθανάσιον Χαστούπην, Αθήναι  1999, σ.  219-243 και σε ανάτυπο Αθήνα 2000, 32 σ.
• Ο  εξομολόγος  και η  αντιμετώπιση  προβλημάτων 
  ψυχικής   υγείας, περ. Εφημέριος 2000, τεύχ. 7, σ. 19-21, τεύχ. 8, σ. 18-21 και σε ανάτυπο 16 σ. Επίσης η παρούσα μελέτη έχει περιληφθεί στο βιβλίο: Προκλήσεις της Ποιμαντικής Σήμερα, (βλ. παραπάνω).
• Θρησκεία και επιστήμη. Ανεξάρτητες  ή και  εξαρτημένες μεταβλητὲς;  περ. Εφημέριος 2001 τεύχος 12, σ. 11-14.
• L’Orthodoxie στο Regard éthique : L’euthanasie, Volume I- Aspects éthiques et humains, Strasbourg, Conseil de l’Europe,  2003, σ. 157-159.
• L’Orthodoxie, στο Regard éthique : Les transplantations, Strasbourg, Conseil de l’Europe, 2003, σ. 197-202.
• L’Orthodoxie στο Regard éthique : Le bien-être animal, Strasbourg, Conseil de l’Europe,  2006, σ. 171-176.
• Ειρήνη, η ετέρα όψη της βίας. Η Θεία Λειτουργία ως πλαίσιο υπερνικήσεως αρνητικών ανθρωπίνων σχέσεων, καταλλαγής και ειρηνεύσεως, περ. «Εκκλησία», τεύχος Δεκεμβρίου 2006, σ. 895-902 και σε ανάτυπο Αθήνα 2007, 32 σ.
• Το δικαίωμα ή και καθήκον να είσαι διαφορετικός; Ορθόδοξη θεολογική προσέγγιση και προοπτική σε συνεργασία με την Μ. Τρεμούλη, (υπό δημοσίευση στην Ε.Ε.Θ.Σ.Π.Α. τ. ΜΑ΄ τιμητικόν αφιέρωμα εις Η. Μουτσούλα, Κ. Βλάχο, Γ. Πατρώνο, Αθήνα 2006· βλ. και περ. «Εκκλησία» τεύχος 4, Απριλίου 2007, σ. 290-296).
• Τα πρώτα βήματα στο γάμο: δυσκολίες των νέων ζευγαριών (δημοσιεύτηκε στον τιμητικό Τόμο «Χριστόδουλος», της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος για τον Μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Αθηνῶν και Πάσης Ελλάδος κυρὸ Χριστόδουλο, Αθήναι 2010, σ. 1029-1039).
• Σεξουαλικότητα, διαφορά των φύλων και πνευματική ζωή. Δημοσιεύτηκε στον ΛΔ’ τόμο της Επιστημονικής Επετηρίδος της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνῶν», Αθήνα 2000, σ. 219-243. Η μελέτη δημοσιεύτηκε και στο συλλογικό έργο Δ. Κυριαζής, π. Β. Θερμός Θεραπεύοντας, Ορθόδοξη Θεολογία και Ψυχοθεραπεία συγκλίσεις και αποκλίσεις, Αθήνα 2012, σ. 383-299. Ο τόμος αυτός μεταφράστηκε και δημοσιεύτηκε και στην ρουμανική γλώσσα.  
• Με αφορμή συνάντηση του Εκτελεστικού Γραφείου του Διεθνούς Συνδέσμου Ιατρικο-ψυχολογικών και Θρησκευτικών Μελετών (Assosiation Internationale des Études Médico-Psychologiques et Religieuses: A.I.E.M.P.R. έδωσε ως εθνικὸς εκπρόσωπος της Ἑλλάδος Σημείωμα περί του Συνδέσμου στο περ. «ψυχής δρόμοι» τεύχος 3, Μαΐου 2012, σ. 130-135 καθώς και συνέντευξη στο Δημήτρη Αγγελή στο περ. «νέα ευθύνη», τεύχος 11, Μαΐου -Ιουνίου 2012, σ. 320-323.

• Φάκελλοι και Διδακτικές Σημειώσεις μαθημάτων

[Για μαθήματα που δίδαξε ο Α. Μ. Σταυρόπουλος]

• Σημειώσεις Ποιμαντικής Ψυχολογίας (συνοδευόμενες από αναλυτικό διάγραμμα παραδόσεων και βιβλιογραφικό οδηγό). Αθήναι 1980, 21 + 5 σ.
• Συμβουλευτική Ποιμαντική και Εξομολογητική. Διδακτικές Σημειώσεις (Α΄ Μέρος: Συμβουλευτική ποιμαντική ανθρωπολογία. Β΄ Μέρος: Εισαγωγή στην Ορθόδοξη Συμβουλευτική Ποιμαντική. Γ΄ Μέρος: Στάσεις και πρότυπα συμβουλευτικής ποιμαντικής επικοινωνίας. Δ΄ Μέρος: Ειδική Συμβουλευτική Ποιμαντική. Ε΄ Μέρος: Ανθολόγιο),  Αθήνα 2001 και 2003, 316 σ.
• Ποιμαντική Γάμου, Οικογενείας και ισότητας των δύο φύλων, Διδακτικές σημειώσεις,  Αθήνα 2004, 478 σ.
• Σημειώσεις του επιλεγομένου Μαθήματος: Ειδικά Θέματα Ψυχολογίας, Αθήνα 2004, 106 σ.

[1] Βιβλίο αναφοράς για τις παραδόσεις του ήταν το σύγγραμμα του Χριστοδούλου Χ. Τομασίδη, Εισαγωγή στην Ψυχολογία, Εκδ. «Δίπτυχο», σειρά Σύγχρονη Ψυχολογία, Αθήνα 1982, 662 σ.  Το βιβλίο αυτό διανέμονταν δωρεάν στους φοιτητές. Οι παραδόσεις του μαθήματος συμπληρώνονταν με προβολές διαφανειών, ντοκιμαντέρ και ταινιών. Χαρακτηριστικά οι φοιτητές πληροφορούνταν για τις λειτουργίες του εγκεφάλου, τις πέντε αισθήσεις και λοιπών ψυχικών λειτουργιών. Εντύπωση είχε προξενήσει μία βιογραφική ταινία για τον πατέρα της ψυχανάλυσης τον Σίγμουντ Φρόιντ με τίτλο: Φρόιντ: Το Μυστικό Πάθος  (βλ. το τρέιλερ της ταινίας). Προς βοήθεια των φοιτητών διανέμονταν η ύλη των εξετάσεων μαζί με πιθανές ερωτήσεις. Από καιρού εις καιρόν κυκλοφορούσε και μία εφημερίδα με σήμα το Ψ στην οποία δίδονταν πληροφορίες σχετικές με εκδηλώσεις ψυχολογικού ενδιαφέροντος (διαλέξεις, συνέδρια και λοιπές σχετικές πληροφορίες).

[2] Όπως σημειώνει η κ. Πανωραία Κουφογιάννη: «Ο Αλέξανδρος Μ. Σταυρόπουλος δίδαξε στο Τμήμα Ποιμαντικής 1986-1993 τα μαθήματα:  Εισαγωγή στην Ψυχολογία, Ψυχολογία των Ατομικών διαφορών… Στο  Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας δίδαξε 1994-2004: Εισαγωγή στην Ψυχολογία, Ειδικά θέματα Ψυχολογίας» Πανωραίας Κουφογιάννη, Η επιστημονική Ψυχολογία και η θέση της στα Προγράμματα της Θεολογικής Σχολής του Ε.Κ.Π.Α. Ομιλία στο πλαίσιο Θεολογικού Συμποσίου για τα 180 χρόνια Θεολογικών Σπουδών στο Ε.Κ.Π.Α., Πρακτικά, σ. 499-504.

[3] Βλ. Ελένης Αργυροπούλου, Στέφανου Χρ. Κουμαρόπουλου Η συμβολή του Καθηγητή Αλεξάνδρου Μ. Σταυροπούλου στη Διδακτική των Μαθημάτων της Ποιμαντικής Θεολογίας στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.

[4] π. Βασιλείου Θερμού, Ουρανού και γης γωνία, Εκδ. «Εν πλω» Αθήνα 2025, σελίδα 28 του βιβλίου.

[5] Συνέντευξη στον Δημήτρη Αγγελή, περ. «νέα ευθύνη», τεύχος 11, Μαΐου-Ιουνίου 2012, σ. 320-323.

[6] Αλεξάνδρου Μ. Σταυροπούλου, σειρὰ «Ἀνάλεκτα» τοῦ περιοδικοῦ Θεολογία, Ἀθῆναι 2011, 212 σ. Ο τίτλος στα γαλλικά:Sciences Humaines et Théologie Orthodoxe. Questions d’anthropologie.

[7] Ο Jean-Marie Jaspard υπήρξε Καθηγητής της Ψυχολογίας της Θρησκείας στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λουβαίν (Βέλγιο) συνεχιστής του έργου του Καθηγητή Antoine Vergote (βλ. σ. 5 και υποσημείωση 9). Την διδασκαλία και την έρευνα σε θέματα Ψυχολογίας της Θρησκείας συνεχίζει στη Λουβαίν ο Καθηγητής Βασίλης Σαρόγλου, απόφοιτος της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Διατηρεί έκτοτε στενή σχέση με τον καθηγητή Α. Μ. Σταυρόπουλο.

[8] Αρχική δημοσίευση του άρθρου τουJean-Marie Jaspard στο περιοδικό Revue théologique de Louvain, Louvain-la-Neuve, 43(2012) 3 (Σεπτ.-Οκτώβρ.) σ. 448-449. Στα ελληνικά δημοσιεύτηκε ως βιβλιοκρισία στο τεύχος 5 του περιοδικού Ψυχής δρόμοι, Μάϊος 2013, σ. 170-172, σε μετάφραση της Ε.Σ. (Ελένης Κοκκοτάκη-Σταυροπούλου, κλινικής ψυχολόγου).

[9] Η Ομιλία αυτή με Προλογικό σημείωμα από τον Αλέξανδρο Μ. Σταυρόπουλο δημοσιεύτηκε στο Περιοδικό «Εφημέριος» 1993, σ. 384-385. Το κείμενο του Vergote:  1994, σ. 40-41, 62-63, 80-81, 98-99, 110-111, 130. Το 1994 κυκλοφορήθηκε και σε ανάτυπο 48 σελίδων. Από σάρωση του ανατύπου αυτού προέρχεται το άρθρο στον σύνδεσμο (link) μέσα στο κείμενο.